Update leiderschapsideaal: de Centaur

Bewustzijnsniveau

Is leiderschap aangeboren, of kun je het verwerven? Is het een management-vaardighied of een politieke kunst? Is het iets van het openbare leven of is het vooral persoonlijk? Of gaat het om een kwaliteit die afhangt van je niveau van bewustzijn. Vanuit integraal oogpunt ligt de nadruk op het niveau van bewustzijn. Hoe werkt dat? En wat betekent dat potentieel voor jou? Zie ook Training de Centaur >>

Grieks leiderschapsideaal

In de Griekse mythologie werden de godenzonen tot leider opgevoed door centaur Chiron. Een centaur is aan de bovenkant een mens en aan de onderkant een dier. Er waren afzichtelijke gruwelijke centaurs en mooie en nobele. Het prototype van de goede en wijze centaur is centaur Chiron. De opvoeding van Achilles en vele andere machtige personen werd toevertrouwd aan centaur Chiron. Machiavelli schreef in ‘De heerser’ het volgende. ‘Dit feit dat men iemand als opvoeder had die half dier half mens was, betekent niets anders dan dat een heerser in staat moet zijn van beide naturen gebruik te maken.’ *  Dat wil zeggen van die van de natuur van het dier en van de natuur van de mens.

Het dierlijke van de leider

Wie wel eens jonge katjes of puppies heeft gehad kan al snel zien dat de sterkste van het stel ook de baas is. Dat geldt in nog sterkere mate bij dieren die in een hiërarchisch verband leven. En het geldt ook voor de samenlevingsvorm van de clan waarin mensen op het pré-culturele niveau leven. De sterkste heeft de meeste vrouwen en nakomelingen etc. Hier is het puur fysieke of dierlijke aspect van de mens doorslaggevend.
( In termen van Spiral Dynamics betreft het hier het BEIGE waardesysteem.)

Een leider moet slim zijn

Maar zelfs bij dieren is de fysieke kracht niet het enige wat telt. In gevechten die bepalen wie de baas is of van wie het territorium wordt, speelt ook mee wie de slimste is. Ook bij mensen die dicht bij het dierlijke leven staan is deze slimheid een soort uitgekooktheid die sterk gebonden aan een genetisch bepaald repertoire. Dit wordt in het leven van nomaden en verzamelaars, aangevuld met wat het overleven mensen door de eeuwen heen leert.
(In termen van Spiral Dynamics gaat het hier over het PAARSE en RODE waardesysteem)

De collectieve evolutie van de geest

De natuur van de mens, waar Machiavelli op doelt, betreft de menselijke intelligentie die mogelijk is, doordat de mens een ‘mind’ of ‘geest’ heeft. En deze kan enorm groeien en uitstijgen boven een genetisch bepaald automatisch repertoire. Nu blijkt de evolutie van ons geestelijke repertoire verre van een persoonlijke kwestie. Hij blijkt sterk verbonden met de collectieve geestelijke evolutie van de mensheid als geheel. Mensen die op het pré-culturele niveau van bewustzijn leven, gebruiken een heel andere mindset dan mensen die op het traditionele bewustzijns-niveau leven. En mensen die op het moderne of postmoderne, of het integrale niveau van bewustzijn leven hebben weer een heel andere mind. Anders gesteld: Op elk niveau van bewustzijn wordt het fysieke en het dierlijke aspect van de mens, heel anders beïnvloed door het geestelijke aspect.
(Zie voor meer over collectieve evolutie >> )

Niveaus op ontwilleingslijnen van Zelf, Wij, Waarden en Systeem (Its).

Het traditionele leiderschap

In een traditionele cultuur is leiderschap verbonden aan het vermogen om een cultuur vorm te geven van absolute hogere ‘waarheden’. Dat start meestal in de de vorm van een godsdienst. Dit niveau van bewustzijn deelt het menselijke wezen in tweeën. De lagere dierlijke amorele driften van het vlees worden onderworpen aan de hogere algemeen geldende ‘waarheden’ van de geest. Een leider is iemand die leiding kan geven aan dit proces van onderdrukking, ascese en verabsolutering van ‘waarheden’, desnoods met geweld, verraad, inquisitie, kruistochten etc.
(In termen van Spiral Dynamics gaat het hier om het BlAUWE waardesysteem.)

Het moderne leiderschap

Het individualistische moderne ‘zelf’ dat opkwam in de renaissance, onderdrukt ook de driften en emoties. In dit geval worden ze ondergeschikt gemaakt aan het intellect, aan ideeën, vakkennis en deskundigheid om tot succes te komen. Niet ‘geloven’, maar ‘weten hoe het zit’ en op basis daar van ‘deskundig zijn’, wordt leidend. Het moderne zelf ziet het lichaam als een ding en instrument. Als je weet hoe het werkt, kun je het naar eigen inzicht gebruiken. De meeste denkers op dit bewustzijnsniveau gaan er van uit dat we als onbeschreven blad ter wereld komen en dat we via opvoeding, scholing en training een volwaardig mens kunnen worden. De goede leider weet zijn kennis te benutten in zijn rol van burger, zakenman, wetenschapper etc. (Meer over het moderne zelf >>)
(In termen van Spiral Dynamics gaat het hier om het ORANJE waardesysteem.)

Het postmoderne leiderschap

In de postmoderne tijd wordt het populair om het nut van leiderschap te relativeren. Dat iemand leider is, is een hiërarchisch gegeven en dat ziet het post-moderne zelf niet zo zitten. Het postmoderne gevoelige zelf vindt vooral de verbinding tussen mensen belangrijk. Dit ‘zelf’ vindt het belangrijk dat iedereen zijn subjectieve gevoelens, gedachtes en perspectieven in het geding brengt. Er is eigenlijk geen persoonlijke leider nodig volgens het postmoderne zelf. ‘We doen het samen’. De grootste verworvenheid van dit bewustzijnsniveau is, dat de subjectiviteit als gevoelde innerlijke realiteit, weer zijn intrede doet. Tevens is het een grote verworvenheid van dit ‘zelf’ dat het gevoelens en emoties niet meer onderdrukt. Dit ‘zelf’ vindt het welhaast heerlijk om veel gevoelens te hebben en een portie schaduwwerk te doen om de onderdrukte gevoelens toe te eigenen. Dit bewustzijnsniveau heeft de tendens om het dierlijke en het geestelijke in de mens weer bij elkaar te brengen. Het gaat hem om een geïntegreerd, open en eerlijk zelf.
Het nadeel van dit bewustzijnsniveau is echter dat, zonder training van het innerlijk oog, een gevoel self-evident dreigt te worden: ‘Het is zo omdat ik het zo voel’. In plaats van een afgescheiden mentaal ego, hebben we dan een afgescheiden gevoels-ego. (Meer over het gevoelige postmoderne zelf >>)
(In termen van Spiral Dynamics gaat het hier om het GROENE waardesysteem.)

Het post-postmoderne persoonlijk leiderschap

De laatste 15 jaar zijn steeds meer mensen op zoek naar nieuwe vormen van leiderschap. Men zag in dat het nodig was om vanuit leiderschap tot resultaten te komen. Daarbij moesten ongewenste vormen van hiërarchie en overheersing uit de conventionele tijd uiteraard vermeden worden. Het leiderschap moest vooral persoonlijk zijn. In plaats van ‘weten hoe de wereld werkt’, was het nu van belang om te weten hoe het leiderschap van ‘mijzelf’ werkt. Zo konden allerlei vaardigheden op het gebied van coaching en mind-set ingezet worden. ‘Ik zelf’ werd het toepassingsdomein. En als ik mijn eigen ‘mijzelf’ tot een bepaalde kwaliteit van leiderschap had gebracht, kon zich dat gaan uitdrukken in mijn rol als manager, teamleider, vader, moeder etc. Het werd voor ieder zichzelf respecterende persoon ‘in’ om een visie te hebben. Geen ideologieën meer, zoals het moderne zelf die had, maar eigen persoonlijke gevoelens, intuïties, ideeën en strategieën om een bijdrage te kunnen leveren.
(In termen van Spiral Dynamics gaat het hier om het GELE waardesysteem.)

Kritische noot bij persoonlijk leiderschap

Mensen die een meer spirituele kijk op het bestaan hadden, gingen vervolgens benadrukken dat het persoonlijk leiderschap niet aangesloten was op het leven, op het geheel van …..  de organisatie, de samenleving, de aarde etc. Het persoonlijk leiderschap bleef vooral persoonlijk. Hoe moreel verheven het ook was, het bleef gebaseerd op het ego en het afgescheiden zelf. En dit afgescheiden zelf ging zichzelf sturen met behulp van kennis en tools die het  bijvoorbeeld in een NLP-cursus had opgedaan. De geest die ‘weet hoe het zit’ en ‘hoe het werkt’, neemt nu zowel lichaam als geest in gebruik. De enorme ontwikkeling van de neurologie en de popularisering daarvan droeg flink bij aan dit bewustzijnsniveau. Maar daarmee zijn we nog niet doorgedrongen tot wat we zijn als onderdeel van het leven zelf. Het intellect dreigt toch weer de dominante positie in te nemen. We verliezen kijk op het feit dat we een integraal wezen zijn. Een wezen dat is opgebouwd uit ‘Body, Mind en Soul’. En dat dit wezen onlosmakelijk verbonden is met het grotere geheel. Als we dat niet van binnenin ervaren blijven we afgescheiden en reproduceren we de problemen van de mensheid die er nu zijn.

Spiritueel leiderschap

Ken Wilber definieert de spirituele ontwikkelingslijn als een lijn waarop een persoon voor zichzelf leert vast te stellen wat het aller belangrijkste en meest waardevolle voor hem is: Dat wat voor iemand ‘het hogere’ is. Wat zou er gebeuren als, onze inmiddels verworven innerlijke wereld van gevoelens en verbanden, zich aan liet sturen door het hogere? Niet het hogere van kerk, staat of overheid, maar van het hogere waar ik vanuit mijzelf, voorbij mijn ego, contact mee heb? Wat zou er gebeuren als de geest zich niet meer afscheidde van het leven, zoals het afgescheiden zelf dat doet. Wat zou er gebeuren als we een ‘zelf’ hadden wat inherent verbonden was met het grotere geheel en toch zijn individuele liedje bleef zingen? Dan ‘heb je’ niet een visie, maar dan ‘ben je’ je visie. Je hebt geen kennis over iets, maar je weet iets, omdat je er mee samenvalt. Je ‘bent’ een stukje leven dat verbonden is met het leven van het grotere geheel. Je kennis is niet van een afgescheiden aard (separate knowledge), maar je weet iets omdat je er mee verbonden bent. Sterker nog, omdat je er zelf deel van uitmaakt. (Knowledge by identity). De zorg en liefde voor jezelf is geen andere zorg dan de zorg voor het grotere geheel waarmee je je verbonden weet. (Meer over dit niveau van bewustzijn >> )
(In termen van Spiral Dynamics gaat het hier om het TURKOOISE waardesysteem.

Update ‘Centaur’: Het Unieke Zelf

De metafoor dat je een puzzelstukje bent, kan ons hier helpen. Het Westerse individu is geneigd te denken dat hij alles uit zichzelf kan halen en dat hij een uniek puzzelstukje is. Maar het puzzelstukje dat een afgescheiden zelf is, is het geheel van de puzzel kwijt.
Het Oosterse denken benadrukt vooral dat we het geheel van de puzzel zijn, zonder afzonderlijke stukjes. Maar dan zijn we kwijt dat we een individueel en uniek stukje zijn. Zou het waar kunnen zijn dat we een uniek stukje binnen de grote puzzel zijn? Dit niet als leuk idee, waarmee we een nieuwe ideologische richting in slaan, maar als een onderkenning van de aard van de werkelijkheid van mijzelf? De mens die zich op een bewuste manier bewust is van dit feit en het als een zelfrealisatie kent ‘heeft’ een ‘Uniek Zelf’. Dat was er altijd al bij iedereen, maar het van binnenuit kennen, in plaats van alleen conceptueel begrijpen, is een andere zaak.
(Zie meer over ‘Het Unieke Zelf’ >> )

Bewustzijnssprong

Dit is een bewustzijnssprong. Het is geen methode of trucje, maar een ‘waarheidsvinding’. We leven dan in het wonder dat ‘leven’ en ‘evolutie’ heet, op een manier die past bij wie ik ben. Op dit niveau van het ‘unieke evolutionaire bewustzijn’, kiezen we bewust voor het hogere, voor dat wat voor ons het meeste waarde heeft. Zo ontstaat een ‘evolutionaire roeping’, die niet -cultureel ethisch-, maar -spiritueel ethisch- is. Het is een moeiteloze verplichting aan ons hart. En daarbij zijn we bereid alles te gebruiken wat de menselijke soort in de evolutie van zijn bewustzijn, heeft voortgebracht. Daarin zijn lichaam, hart, geest en ziel, in verbinding met omringende leven en zijn we constant aan het zoeken naar de ‘juiste’ manifestatie. Daarom spreken we op dit niveau ook wel van  Integraal Leiderschap. Een leiderschap gebaseerd op een geïntegreerde benadering van ‘Body, Mind en Soul’ ten behoeve van jezelf, de ander en de wereld.

Training Integraal Leiderschap: De Centaur   Voor Centaur zie ook Video

* Machiavelli, ‘De heerser’, Atheneum-Polak & Van Gennep 1976. p. 136

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *