Je verhouden tot crises is een uitdaging

De Westerse mind is gepréoccupeerd met ‘problemen oplossen’ en de Westerse mens is geïdentificeerd met het oplossen van problemen. Hij ontleent aan het oplossen ervan, zijn identiteit, zijn bekwaamheid en zijn goedheid. Maar wat nu als de aard van het probleem er zich niet toe leent om het te fiksen? Kunnen we ons dan nog wel tot het probleem verhouden? Je verhouden tot crises als uitdaging vergt een bepaalde levenshouding.

Er zijn problemen die opgelost kunnen worden

Problemen met door mensen gemaakte dingen in tijd en ruimte, kunnen vaak worden opgelost. Een kapotte auto of brug kan gerepareerd worden. Ook ons lichaam kan tot op zekere hoogte zo benaderd worden. Maar de mens is meer dan een lichaam en juist dat maakt de mens en de wereld die hij vormgeeft tot wat hij is.

Problemen waar ons mens-zijn in betrokken is

Problemen die de uitdrukking zijn van onze levenswijze kunnen niet even snel opgelost worden. Kijk maar naar je eigen leven. Je hebt vast wel een gewoonte die onwenselijke uitkomsten genereert. Wellicht heb je al ontdekt dat je deze gewoonte niet met een simpel besluit en met de inzet van je wil kunt veranderen. Als je dat wel probeert beland je gemakkelijk in een strijd met je omgeving en vaak ook met jezelf.

De primaire reactie op een probleem: Ontkenning

We lijken er als mens niet voor gemaakt om een probleem direct te onderkennen. Dat doen we meestal pas als het echt niet anders kan. Als iemand aan komt zetten met de stelling dat er een probleem is, dan volgt vaak de primaire reactie: het valt wel mee en/of het is niet echt een probleem.

Er is een probleem, er is een oorzaak en een oplossing

Als we niet meer om het probleem heen kunnen, hebben we verschillende strategieën, afhankelijk van het niveau van bewustzijn en de kijk op het probleem. De simpelst strategie is om het tot een oplosbaar probleem te maken, ongeacht of dat zo is. Dan kunnen we onze kunsten vertonen. Daarbij is het aantrekkelijk om vooral één probleem de schuld te geven. Dat is voor veel mensen ook de houding naar de huidige Covid 19 crisis. Als Covid 19 achter de rug is kunnen we terug naar normaal. Maar wat als het niet om één probleem gaat?

Meerdere problemen met elk een eigen oplossing

Er spelen vrijwel altijd meerdere problemen. Vaak wordt er dan een strategie gekozen om de problemen apart op te lossen. We gaan dan uit van een aantal partiele problemen die elk een eigen oplossing krijgen. Het stikstofprobleem pakken we apart aan, Covid 19, de klimaatcrisis en zo voort. Dat lijkt me niet verkeerd, maar wat nu als problemen niet van elkaar te scheiden zijn?

Met elkaar samenhangende problemen

Grotere problemen komen nooit alleen. De volgende problemen hangen waarschijnlijk nauw samen: ‘Noodzaak’ tot economische groei, fossiele energie gebruiken, CO2 uitstoot, klimaatcrisis, droogte, zeespiegelstijging, overbevolking, toenemend verschil tussen arm en rijk, vervuiling, welvaartsziektes, migratie, boskap en zoönose (Q-koorts, Ebola, Covid 19, bepaalde vogelgriepen), landbouwcrisis, onzekerheid, identiteitspolitiek, polarisatie, mythologiseren van de realiteit. Het zijn niet alleen veel problemen, maar bij elkaar opgeteld staat het hele systeem inmiddels zwaar onder druk. Ga er maar aanstaan terwijl juist ook de probleem-oplossende mens met alle goede bedoelingen mede bron is  van de problemen

Elk probleem bestaat in meerdere regionen van de werkelijkheid

Vanuit integraal oogpunt bestaat een probleem altijd in meerdere dimensies van de werkelijkheid. Subjectief: Individuele gedachtes, gevoelens en conditioneringen. Intersubjectief: Iedereen functioneert ook binnen de kaders en mogelijkheden van de cultuur. Beiden functioneren binnen een de interobjectieve systemische realiteit van onze natuurlijke biotoop en maatschappelijke organisatie. Dit alles gaat gelijk op met hoe mensen handelen en hun vaardigheden inzetten. Elk probleem heeft correlaties binnen deze 4 dimensies van de realiteit. Het oplossen van het probleem vergt derhalve dat al deze dimensies aan bod komen. De heelwording van onszelf, onze relaties en de wereld om ons heen vergt daarom een integrale aanpak.

Conclusie: Deel-oplossingen bestaan niet en dé oplossing bestaat ook niet

De conclusie moet zijn dat er meerdere problemen zijn die met elkaar samenhangen, die zich ook nog eens uitdrukken in verschillende dimensies: Individueel, intersubjectief/cultureel, systemisch en objectief. Zie daar de complexiteit van de situatie. Met veel van de problemen hebben we inmiddels te maken in ons dagelijkse leven. Dan wordt het natuurlijk verleidelijk om terug te gaan naar ‘Het valt wel mee’, ‘Het kan niet zo ingewikkeld zijn.’, ‘Er is een simpele oplossing.’, ‘Er is vast één probleem dat we de schuld kunnen geven.’, enzovoort.

Transitie naar een volgend niveau van ontwikkeling gaat altijd via een ‘dark night’

De overgang van de traditionele tijd naar de moderne tijd is ook gepaard gegaan met allerlei crises. We kwamen ooit uit een traditionele tijd met een vaste ethiek en moraal, een hiërarchisch maatschappelijk systeem. We gingen naar een moderne maatschappij waarin politiek, wetenschap, moraal en ethiek zich los van de kerk en van de theologie. Het vrije individu verscheen met universele rechten die beschermd werden door de overheid. Er kwam recht op individueel eigendom, dat beschermd werd door een burgerlijke overheid die het geweldsmonopolie heeft. Wetenschap en industrialisatie gingen samen op. Miljoenen mensen en instituties gingen door dramatische veranderingen heen. Het traditioneel gevormde individu overleefde dit hetzij letterlijk hetzij qua levenshouding niet.

Het einde van de beschaving zoals we die nu kennen

Onderzoekers die culturen bekeken die aan hun eind kwamen, zien overeenkomstige trekken. De zorg voor elkaar neemt af. De bovenste lagen beginnen allerlei bronnen naar zich toe te trekken, worden rijker en leven decadenter, terwijl de draagkracht van het geheel afneemt. 1.) Het verschil tussen arm en rijk neemt toe, zowel binnen als tussen landen. Aan basale menselijke behoeftes wordt niet meer tegemoet gekomen. Met stelt zichzelf centraal en heeft geen oog meer voor de toekomst van maatschappij, natuur en kinderen. In onze tijd is dat de antropocentrische levenshouding (het gaat om de mens) of ‘het gaat om mij’ in plaats van een ecocentrische houding, die door veel inheemse volkeren het overgrote deel van de menselijke geschiedenis betracht is. 2.)

Zou het nu anders zijn?

Een kenmerk van culturen is dat ze aflopen. Alles overziende zou het wel heel raar zijn als in deze heftige tijd met zoveel veranderingen de huidige cultuur niet aan zijn einde aan het geraken is. Er is echter wel één verschil met de ondergang van eerdere grote culturen en rijken, zoals bijvoorbeeld het Romeinse rijk. De moderne cultuur beslaat in tegenstelling tot vorige grote culturen niet één deel van de wereld, maar de hele wereld.

Is er meer dan ontkennen of depressief worden?

In grote crises in oudere culturen, bleek het, ondanks dat de mankementen onderkend werden, niet mogelijk de cultuur overeind te houden. Moeten we het er daarom maar bij laten zitten als het toch niet uitmaakt wat je doet? Dat kan, maar dan leef je in een mislukte wereld en word je depressief. Er waren altijd al ‘problemen’ in ons leven die we niet konden oplossen. Het thema en de grootte verschillen alleen. Daarom hebben we een bepaalde levenshouding houding nodig voorbij ontkennen of depressief worden. We hebben nodig dat we in de paradox kunnen blijven staan. De paradox die ontstaat als je luistert naar wat er in je hart leeft, terwijl je het niet kunt oplossen. 100% gecommitteerd, maar niet gehecht.

Een grondhouding cultiveren

Je verhouden tot crises als uitdaging? Mijn houding is een vorm van zelfonderzoek die alsmaar in ontwikkeling is. Deze is opgebouwd uit een aantal ingrediënten.

  • Beseffen dat de neiging tot ontkenning ingebakken is en stuurt op gemak en comfort, terwijl er afsluiting plaats vindt, wat niet gelukkig maakt.
  • Voorbij ontkennen gaan en de problemen onderkennen en aannemen.
  • De donkere nacht van ‘dan gaat het dus mis’ doorlopen zodat je voorbij ontkenning of depressie komt. Dat is een proces op zich.
  • Andere mensen steunen om daar ook te komen. Alleen met je zelfbezorgdheid bezig zijn, maakt de zaak er alleen maar erger op.
  • Erkennen dat het hier om een totale transformatie van het systeem gaat en dat je geen controle hebt, maar wel een gevende houding aan kunt nemen en altijd iets kunt doen.
  • Beseffen dat je niet zeker kunt weten hoe het verder gaat. Betracht daarom een open houding van ‘niet weten’.
  • Je inzetten voor datgene waar je hart en ziel, vanuit de natuurlijke neiging om zorg te geven, naartoe getrokken wordt.
  • Steun initiatieven, zowel organisatorisch als, indien mogelijk, financieel.
  • Leef in de paradox dat je bereid bent te erkennen dat het een foto-finisch tussen goed en slechte zaken kan worden, terwijl je ervoor gaat dat we voor dat moment in de volgende fase van de evolutie van menszijn zijn aangeland. 3.)
  • Doe zelfonderzoek in de vorm van meditatie en contemplatie waardoor je de paradox in jezelf kunt houden en verzamel mensen om je heen die hetzelfde doen.
  • Wat wel aan jou is, is om ervoor te zorgen dat je jezelf aan het einde van het verhaal in de spiegel aan te kunnen kijken.

Noten:

  1. Zie voor een uitgebreide behandeling van het begrip ‘Overshoot’ de klassieker ‘Overshoot: The Ecological Basis of Revolutionary Change’ William R. Catton Jr.,  Stewart L. Udall.
  2. Zie ‘Immoderate Greatness, Why Civilizations Fail’ door William Ophuls.
  3. Fotofinisch: De krachten die de biotoop waarin de soorten kunnen leven ondermijnen, verliezen het wel of niet net op tijd, van degenen die er alles voor over hebben om te zegenvieren. Ook al zijn dat er wellicht niet zoveel meer. Zie ook ‘Gaan we het redden in het antropoceen?

 

Leave A Comment

twee × vijf =